Profilaktyka logopedyczna.

Profilaktyka nie sprowadza się wyłącznie do zapobiegania zaburzeniom lecz rozumie się ją również jako
działania zmierzające do umożliwienia dziecku optymalnego poziomu warunków życia
i wychowania wspierania rozwoju, ujawnianie jego uzdolnień i talentów. E. Słodownik-Rycaj[1] uważa,
że z uwagi na rosnącą wciąż liczbę dzieci z zaburzeniami mowy wczesne działania profilaktyczne
uwzględniające biologiczne uwarunkowania stają się ważnym zagadnieniem. Problem sprowadza się
do jak najwcześniejszego wyłonienia dzieci, w stosunku do których można żywić obawy, że ich
mowa rozwinie się w sposób odmienny od oczekiwań. Obserwowane u dziecka głużenie
(w 2-3miesiącu)jest często źródłem pomyłek, gdyż, jest mylone z gaworzeniem. Tymczasem wokalizacje
te mają charakter odruchu bezwarunkowego i zachodzą bez kontroli słuchowej. Usypia to czujność
rodziców i może doprowadzić do spóźnionej diagnozy uszkodzenia słuchu, co będzie miało negatywny
wpływ na wyniki rehabilitacji. Gaworzenie dzieci z uszkodzonym słuchem około 5-6 miesiąca jest sygnałem,
że dziecko słyszy. Jakiekolwiek wątpliwości dotyczące reakcji dziecka na dźwięki i słowa zawsze
powinny być przesłanką do zasięgnięcia porady specjalisty. Obok uszkodzeń funkcji słuchowej
często przyczyną nieprawidłowości w rozwoju mowy są zaburzenia funkcji motorycznej. Wcześnie podjęte
działania profilaktyczne w tym zakresie także dadzą najlepsze efekty. Mogą złagodzić lub nie dopuścić
do powstania wadliwej artykulacji jakiej należy spodziewać się w okresie późniejszym w wyniku osłabienia
motoryki. O konieczności takich specyficznych oddziaływań orzeka się obserwując podstawowe
czynności życiowe niemowlęcia takie jak: oddychanie, ssanie, połykanie.

Obserwując dzieci mające kłopoty ze ssaniem , czy też z połykaniem możemy spodziewać się
wystąpienia u nich nieprawidłowej wymowy w dalszych latach. Profilaktyka we wczesnym okresie
powinna uwzględniać wszystkie inne sytuacje , w których może wystąpić opóźniony rozwój mowy.
Podejrzenia upośledzenia umysłowego, zaburzeń układu nerwowego, czy też zaburzeń emocjonalnych
nigdy nie powinny być lekceważone . Potrzebna jest wówczas specjalistyczna pomoc im wcześniej
udzielona , tym skuteczniejsza .Stopień rozwoju mowy zależy od wpływu środowiska oraz
od psychofizycznego rozwoju dziecka. Rozwój mowy nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo,
u jednych szybciej u innych wolniej lub nieharmonijnie. Dzieci w przedszkolu są różne pod względem
rozwoju. Można wyodrębnić takie, które:

1. zaczęły mówić wcześnie i poprawnie,

2. zaczęły mówić później ( w wieku 2-2,5 lat –pierwsze wyrazy), ale dogoniły rówieśników

i mówią poszczególne głoski wyraźnie,

3. mówiły wcześnie, ale ich wymowa była niewyraźna, z licznymi zniekształceniami głosek,

4. późno zaczęły mówić i wymawiają część lub wszystkie głoski wadliwie,

Opieką logopedyczną należy objąć wszystkie dzieci, gdyż w tym wieku nie wszystkie mają
ukończony rozwój mowy. Więcej uwagi i wysiłku należy skierować ku ostatnim 2 grupom.

Niezbędne jest wczesne rozpoznanie problemu i podjęcie właściwej oraz skutecznej profilaktyki.

Wczesne rozpoznanie wad wymowy ma decydujące znaczenie dla zniwelowania tychże wad.

Takie działania można podjąć już w 4 roku życia. Dzieci z wadami wymowy czują się gorsze

od rówieśników, wycofują się z prób komunikowania w grupie. Należy temu przeciwdziałać.

Wiele zależy od podejścia nauczyciela i jego umiejętności stworzenia właściwej atmosfery.

Logopeda pracujący w przedszkolu zajmuje się kształtowaniem mowy dzieci już od najmłodszej

grupy (od 3-latków) w zakresie: profilaktyki, diagnozy i terapii.
Do głównych zadań profilaktycznych należy:

- zapobieganie powstawaniu wad i czuwanie nad prawidłowym rozwojem mowy,

- stymulowanie procesu nabywania kompetencji i sprawności warunkujących prawidłowy
przebieg komunikacji językowej ,

- czuwanie nad rozwojem mowy i doskonalenie jej oraz zapobieganie dysharmonii rozwojowych,

- stymulowanie rozwoju poznawczo-językowego,

- diagnostyka czyli rozpoznawanie zakłóceń lub zaburzeń językowych,

- prowadzenie przesiewowych badań dotyczących wymowy dzieci,

- indywidualna lub zespołowa terapia logopedyczna mająca na celu likwidowanie zakłóceń i zaburzeń
komunikacji językowej i pomoc w przezwyciężaniu problemów dotyczących mówienia, pisania i czytania,

- usprawnianie procesów wzrokowo-ruchowo-słuchowych,

Rodzice dzieci w wieku przedszkolnym często nie zdają sobie sprawy czy ich dziecko mówi poprawnie,
czy też rozwój jego mowy jest opóźniony lub zaburzony. Przygotowanie dziecka do szkoły polega
na roztoczeniu troskliwej opieki nad ostatnią fazą kształtowania mowy, tak aby na etapie szkoły
nie było problemów. Zapobieganie i korekcja wad wymowy to zapobieganie ewentualnym niepowodzeniom
szkolnym, gdyż dziecko źle mówiące popełnia błędy w pisaniu, zaś słabo czytające może mieć kłopoty
ze zrozumieniem. Mowa jest głównym środkiem porozumiewania się między ludźmi, a prawidłowy jej rozwój
stanowi podstawę kształtowania się osobowości dziecka.

Jeśli więc proces rozwoju mowy przebiega prawidłowo, to dziecko prawidłowo formułuje swoje myśli,
jego wymowa jest zrozumiała nie tylko dla najbliższych, ale i dla otoczenia rozwija słownictwo i rozumienie
pojęć abstrakcyjnych, prawidłowo stosuje formy gramatyczne. W rozwoju mowy ogromną rolę spełnia środowisko
w jakim się dziecko wychowuje, a codzienny kontakt z rodziną i rówieśnikami dostarcza nowych doświadczeń
i pozwala nabywać wielu nowych umiejętności językowych. W przypadku zbyt powolnego rozwoju
mowy, niskich kompetencji dziecka w porozumiewaniu się z otoczeniem, mała sprawność w wypowiadaniu
słów czy zdań, należy szukać pomocy u logopedy, by możliwie jak najwcześniej pomóc dziecku,
nim doświadczy negatywnych dla siebie sytuacji, których przecież może uniknąć.

Opracowała: mgr Krystyna Grześkowiak