Nasze dziecko jako uczeń

Na czym polega właściwe przygotowanie dziecka do szkoły?

Co rozumiemy przez dojrzałość szkolną?

Pójście dziecka do szkoły jest okresem przełomowym w jego życiu. To jakie będą jego pierwsze doświadczenia w zetknięciu ze szkołą, uzależnić może przebieg całej jego późniejszej „ kariery szkolnej ”. Pierwsze pozytywne emocje w zetknięciu ze szkołą i nauczycielem, miłe przeżycia, zachęcają dziecko do pracy, budzą pozytywną motywację do nauki, pragnienie opanowywania coraz to nowych umiejętności, poznawania nowych dziedzin wiedzy. Natomiast przeżycia przykre, trudności i wymagania przekraczające możliwości dziecka już u progu szkoły powodują nerwice, a nawet fobie szkolne, budzą poczucie niepewności, niewiary we własne siły, paraliżują chęć do dalszej nauki. Dlatego też zarówno rodzice jak i nauczyciele powinniśmy ze spokojem i taktem nastawiać dziecko na prawdziwie czekające je obowiązki, którym jest wstanie dziecko sprostać. Nasza rola powinna polegać na związaniu dziecka emocjonalnie ze szkołą, ale również na przygotowaniu go do niepowodzeń. Tak jak w przedszkolnym życiu nie zawsze wszystko układało się pomyślnie, tak również w szkole mogą pewne zadania wypaść lepiej lub trochę gorzej. Jednak dziecko może zawsze się poprawić, o ile będzie wytrwale i sumiennie pracowało. Dziecko musi czuć, że zostając uczniem awansuje, staje się kimś, z kim wszyscy będą się bardziej liczyć, ale nie tylko przez fakt stania się uczniem, ale będzie to zależało od jego postawy, zachowania i obowiązkowości.

W tym okresie pierwszych dni szkolnych rodzice mają również wątpliwości i pytania: jak przygotować dziecko do szkoły, jak traktować w rodzinie dziecko, które jest uczniem, jak rozpoznać czy dziecko jest gotowe do rozpoczęcia nauki? Starając się odpowiedzieć na jedno z tych pytań czy dziecko wstępując do szkoły podoła obowiązkom ucznia bez nadmiernego wysiłku, czy będzie osiągało sukcesy w nauce i dobrze się czuło w zespole uczniowskim powinno ono być dojrzałe do roli ucznia.

Z tych powodów dziecko przychodzące do szkoły musi spełnić określone wymagania rozwojowe pod względem fizycznym i psychicznym. Wymagany poziom rozwojowy określa się dojrzałością szkolną. Dziecko dojrzałe do szkoły osiąga pewne właściwości, które pozwalają mu podołać obowiązkom i zadaniom stawianym przez szkołę.

Problem dojrzałości szkolnej należy rozpatrzyć z trzech podstawowych punktów widzenia, zgodnie z definicją tego pojęcia. Te trzy aspekty to:

• dojrzałość intelektualna
• dojrzałość fizyczno - zdrowotna
• dojrzałość emocjonalno – społeczna

Dojrzałość intelektualna dziecka

Z chwilą przyjścia do szkoły dziecko rozpoczyna systematyczną naukę, która przybiera postać pracy umysłowej z elementami zabawy, które to elementy stopniowo maleją. O rozwoju umysłowym siedmiolatka wstępującego do szkoły świadczy odpowiedni zasób wiedzy o otaczającym go środowisku oraz umiejętność orientowania się w nim. Dziecko powinno umieć przeprowadzić pewne operacje myślowe, porównywać, porządkować i segregować przedmioty według ich cech. Należy wdrażać siedmiolatka do analitycznej obserwacji, bowiem umysł dziecka, dokonując częstej, a nawet ciągłej analizy i syntezy rozwija się. Mowa dziecka powinna być rozwinięta tak aby umiało się porozumieć z nauczycielem i kolegą. Postawić pytanie, dać odpowiedź, prowadzić rozmowy na różne tematy. Powinno posiadać umiejętność dłuższej koncentracji. Dojrzałość umysłowa to także rozbudzona ciekawość poznawcza, chęć uczenia się, zdobywania wiedzy o świecie. Jedną z cech charakterystycznych dziecka wstępującego do szkoły jest skłonność do naśladowania, na której w znacznej mierze opiera się nauczanie w najmłodszych klasach. Czasem jednak skłonność ta przeradza się w bezmyślność i mechaniczną reakcję.

Rozwój inteligencji ogólnej nie jest wystarczającym warunkiem dojrzałości dziecka do nauki w szkole. Nie osiągnęło jeszcze właściwej dojrzałości szkolnej dziecko, które jest umysłowo zdolne, lecz nie może się dostosować do otoczenia lub posiada jakąś wadę fizyczną nie pozwalającej mu na pobieranie normalnej nauki w szkole.

Dojrzałość fizyczno - zdrowotna dziecka

Dziecko w klasie pierwszej jest podatne na wady postawy w związku ze słabo jeszcze wykształconym kręgosłupem. Dlatego należy zawsze bacznie obserwować i przystosowywać je do prawidłowego siedzenia w ławce, udziału w zabawach ruchowych, częstym przebywaniu na świeżym powietrzu i zabawach w wodzie. Uczeń zdrowy, sprawny fizycznie jest odporny na choroby, wytrzymały, zdolny do większego wysiłku, ma dobre samopoczucie, jest pogodny i aktywny. Dziecko zdrowe nie męczy się nadmiernie siedzeniem w ławce, drogą do szkoły, hałasem na przerwach. Natomiast systematyczne ćwiczenia kształcące precyzyjne ruchy palców gwarantują prawidłową naukę pisania, rysowania, wycinania czy lepienia itp. Siedmiolatek „ spragniony ” jest wrażeń i ruchu, dlatego wszystko co dostarcza nowych wrażeń jest ciekawe i zachęcające do działania.

Dojrzałość emocjonalno – społeczna

O dojrzałości emocjonalnej można mówić, gdy dziecko cechuje pewne zrównoważenie emocjonalne Dziecko dojrzałe emocjonalnie przeżywa i potrafi wyrazić uczucia wdzięczności, przyjaźni, życzliwości, jest ambitne i wrażliwe na pochwały i nagany. Dziecko niezrównoważone często wybucha płaczem, złością jest niecierpliwe, drażliwe i agresywne. Bywają też dzieci nadwrażliwe, boją się samodzielnego kroku, płaczą gdy wywołuje się je do odpowiedzi. Istotną rolę

w życiu emocjonalnym dziecka spełnia zabawa, w której może ono działać, a z działalności wypływa radość z poczucia własnego „ ja ”. Praca szkolna jest też przeżyciem dla dziecka, winna wyzwalać w nim samodzielność i dowolność, które wpływają na rozwój jego spontaniczności oraz indywidualności.

Dziecko, które osiągnęło dojrzałość szkolną pod względem społecznym potrafi współdziałać z kolegami w nauce i zabawie, przeżywać wspólne radości, wykonywać zadania na rzecz grupy.

Dziecko zaczyna stopniowo wzrastać w grupę rówieśniczą, przyjmować społeczny system wartości.

Słaby rozwój społeczny wyraża się w niezdyscyplinowaniu, niechęci do wykonywania poleceń nauczyciela w zachowaniu przekornym i swawolnym. Dojrzałość społeczna wyraża się w umiejętności oceniania postępowania swojego i kolegi.

Mówiąc zatem o dojrzałości szkolnej dziecka, należy mieć na uwadze trzy jej ściśle ze sobą powiązane strony: intelektualną, fizyczna – zdrowotną i społeczno – emocjonalną. Tak oto całościowo powinniśmy przyjrzeć się dziecku przed podjęciem pierwszych obowiązków szkolnych.

Z krótkiego przeglądu zagadnień związanych z pojęciem dojrzałości szkolnej wynika, że aby dziecko mogło podołać obowiązkom bez nadmiernego wysiłku, aby osiągało sukcesy w nauce, ale również dobrze się czuło w zespole uczniowskim wielką rolę odgrywa nie tylko szkoła w murach, której dziecko spędza zaledwie kilka godzin ale i rodzice w przygotowaniu i wdrażaniu dziecka do roli dobrego ucznia i dobrego kolegi.

Bibliografia

1. H. Balińska, Moje dziecko dobry uczeń, Warszawa 1984r.
2. M. Bogdanowicz, Metoda dobrego startu, Warszawa 1989r.
3. J. Sokólska, Dojrzałość szkolna dzieci. Wpływ poziomu kulturalnego środowiska rodzinnego,
   „Kwartalnik Pedagogiczny” 1985r. Nr 1.
4. J. Stasica, Pierwsze dni w szkole uczniów klasy pierwszej, Kraków 2000r
5. B. Wilgocka – Okoń, Dojrzałość szkolna czy dojrzałość szkoły – dylematy „progu szkolnego”,
   „Życie Szkoły” 1980r. Nr 4.
6. B. Wilgocka – Okoń, Start szkolny dzieci a ich dojrzałość umysłowa i społeczna,
   „Życie Szkoły” 1982r. Nr 2.