Program, motyw przewodni oraz jednocześnie credo twórców, odzwierciedla­ły trzy sentencje, wypisane na ścianie wewnętrznej i zewnętrznej budynku. Mię­dzy ścianami szczytowymi, poniżej okien ze szkła ołowiowego, ozdobionych her­bami, był napis:

"Ucz się z przeszłości rozumieć teraźniejszość - i w teraźniejszości dostrzegać minione".

Przy wejściu, do obejrzenia wystawy zapraszał napis: „Wyjdź z hałaśliwego dnia i daj się oczarować spokojem minionego czasu: ty sam w rozważaniu i przeczuwaniu nadasz mu życie i język ". A żegnało muzeum swych gości następującymi słowami:, „Kto zna swoją ojczyznę, ten też ją kocha. I kocha wraz z nią swój naród, swój kraj rodzinny".

Podwórze muzeum, ukształtowane w formie podwórza klasztornego z kruż­gankiem, przejęło architektoniczne fragmenty nieistniejących już lub zmienionych budowli historycznych, jak: kamień węgielny starej cegielni, żelazna brama apteki miejskiej, studnia przed starym kościołem, krzyż pokutny z okresu późnego średnio­wiecza, nagrobki z 1592 i 1724 roku, konto tłoczniowe, które miało przypominać o produkcji wina, barć jako historyczny świadek pasiecznictwa oraz sikawka strażacka z pierwszej połowy XIX wieku.

Wystawione zbiory w środku budynku dzieliły się na następujące działy:

1. Parter z pomieszczeniem kościelnym i zakrystią, prezentujący historyczny inwentarz kościelny i sprzęt z Guben i okolicy.

2. Pierwsze piętro z galerią z organami (organy z Schiedlo - Szydłowa), pomieszczenie cechów (historia gubeńskiego rękodzielnictwa, meble), pokój z dokumentami i hala z bronią.

3. Drugie piętro z przedstawiającą okres przedhistoryczny salą (z kopią zło­tego znaleziska z Vettersfelde - Witaszkowa, zbiorem monet, przedhistorycznymi i średniowiecznymi znaleziskami), pomieszczenie ze zbiorami z życia mieszczań­skiego (w tym też zbiór i modele kapeluszy z różnych stuleci, ufundowane przez fabrykanta kapeluszy Maxa Wilke).

4. Trzecie piętro (poddasze) z pomieszczeniem z górnym światłem (varia), pomieszczeniem przechodnim (z krosnem nicielnicowym z 1850 r. i narzędziami sukienników) i wielką salą (z krosnem lnianym z 1798 r, meblami i artykułami powszechnego użytku wieśniaków, sprzęt oświetleniowy, stroje ludowe, stare za­bawki, starogubeńska choinka obrotowa, pokój w stylu biedermeier i inne).

Na klatkach schodowych wisiały przybory łowieckie i trofea, żelazny znak gubeńskiego cechu ślusarzy i kowali z 1750 r, obraz przedstawiające stary Gu­ben oraz brązowe popiersie fundatora muzeum, Adolfa Wolfa.

Po śmierci Maxa Kuttera w roku 1937 kierownictwo muzeum przejął nauczy­ciel Hermann Roth. Zajmował to stanowisko aż do zakończenia działalności mu­zeum i spowodowanej wojną ewakuacji zbiorów w 1945 r. Budynek muzealny przetrwał cudem ciężkie, trwające od lutego do kwietnia 1945 roku walki, podczas gdy pozostała część centrum miasta prawie w 90 % została zniszczona. Ewakuowane cenne i o dużej objętości zbiory musimy jednak zaliczyć do bole­snych strat wojennych, poniesionych przez Guben, I to, pomimo, że prywatne po­szukiwania w pierwszej połowie lat 70-tych dowiodły, że części zbiorów muszą znajdować się jeszcze na polskim terytorium. Według nam dostępnych informa­cji, ewakuowano zbiory do zamku Grafenort koło Habelschwerdt (teraz Bystrzyca Kłodzka), gdzie nie było żadnych walk i zniszczeń. Później zbiory te zostały, według danych z polskich źródeł, podzielone i przekazane do różnych muzeów polskich: w Poznaniu (obiekty etnograficzne), Nowej Soli i Zielonej Górze (obiekty archeologiczne). Można przypuszczać, że pewna część zbiorów uległa zniszcze­niu.

Już krótko po zakończeniu wojny gubeńscy przyjaciele muzeum rozpoczęli zno­wu zbierać i znosić materiały, a więc w okresie, gdy dla większości ludzi najważniej­szym było zabezpieczenie elementarnych potrzeb do życia, jak żywność, odzież, mieszkanie, i pozostawało mało czasu oraz sił na duchowe pokrzepienie i kształce­nie. Jaki godny podziwu idealizm i ufność musieli ci entuzjaści posiadać! Z tego okresu wymienić należy takie osoby jak: Karl Hübner, Paul Karge, Walter Haupt i Karl Scholz, którzy już pracowali w starym muzeum. Karl Scholz oddał do dyspozycji muzeum swój zbiór entomologiczny.

W lipcu 1945 r. utworzony został Związek Kul­tury dla demokratycznej odnowy Niemiec. Członkowie grupy roboczej krajoznaw­ców i przyjaciół przyrody lokalnej grupy Związku Kultury od 1947 roku aktywnie starali się o ponowne otwarcie muzeum w Guben.

Uwieńczeniem tych starań było otwarcie w dniu 15 lipca 1952 r. muzeum krajoznawczego w trzech pomieszczeniach budynku Urzędu Miejskiego i Powiatowego (ongiś siedziba fabryki kapeluszy przy Uferstrasse). Był to ponownie - jak i w 1900 roku - znowu skromny początek w obcym domu. Do urządzenia muzeum miarodajnie przyczynili się przyjaciele przyrody i krajoznawstwa: Paul Karge, Walter Haupt, Karl Hübner, Rudi Schmidt, Heinz-Dieter Krausch, Siegfried Hamsch i Wilhelm Raab.

Już na wiosnę 1950 roku zaczęto nabywać meble - witryny, gabloty, szafy maga­zynowe, stoły, krzesła i regały. Wydział oświaty Rady Miasta Guben finansował to przedsięwzięcie, a więc były na to przeznaczone fundusze państwowe.

Opiekę nad zbiorami i zwiedzającymi przejęli: Wilhelm Raab i Siegfried Hamsch (za wynagrodzeniem z budżetu miejskiego). Podstawę zbioru stanowiły prehistoryczne i wczesnohistoryczne znaleziska z okolicy miasta i powiatu Guben, które były w pierw­szej linii rezultatem pracy Paula Karge, poza tym, w mniejszej części, z eksponatów prywatnych. Poprzez darowizny i nowe zakupy znalazły się w muzeum eksponaty o charakterze krajoznawczym i świadczące o historii miasta. Rudi Schmidt i Siegfried Hamsch przekazali do dyspozycji muzeum obiekty botaniczne, ornitologiczne i dendrologiczne, które zostały zebrane w czasie licznych eskapad. Jednym z pierwszych wypo­sażeń muzeum był mały zbiór minerałów i kopalin, materiał o historii rękodzielnictwa i różnego rodzaju druki.

Wskutek restrukturyzacji powiatów w 1952 r. z dawniejszego okręgu Cottbus dołą­czyły do powiatu Guben wioski: Jänschwalde i Tauer, o stosunkowo wysokim nasyceniu ludnością łużycką. Kierownictwo powiatowe partii SED poddało kierownictwu mu­zeum propozycję utworzenia „kącika łużyckiego", przedstawiającego obiekty ludowe i pisma łużyckie. Zbieraniem tego rodzaju eksponatów zajął się Walter Haupt.

Punktem zwrotnym w historii muzeum stało się podjęcie uchwały w 1961 r. na centralnym szczeblu o utworzeniu w miastach wojewódzkich muzeów regionalnych (muzea wojewódzkie), które miały dla istniejących lokalnych muzeów przejąć funkcje kierownicze.

Fakt powstania muzeum wojewódzkiego w Cottbus został nieodpowiednio zin­terpretowany, tak jak by z tego względu muzeum krajoznawcze w Guben stało się zbyteczne, gdyż jego zadania mogło o wiele lepiej spełnić muzeum regionalne w Cottbus.